Jedna czy wiele inteligencji?

Strukturalne (czynnikowe) koncepcje inteligencji

Koncepcje te są odpowiedzią na pytanie, jaka jest wewnętrzna struktura inteligencji. Czy inteligencja, to jedna, czy też wiele zdolności? Jeśli jest to wiele zdolności, to jakie są ich wzajemne relacje? Czy zdolności mają charakter hierarchiczny, czy raczej są wzajemnie niezależne od siebie? Aby odpowiedzieć na te pytania, użyto metody matematyczno-statystycznej, zwanej analizą czynnikową. Za jej pomocą tworzono tzw. modele strukturalne.

Modele hierarchiczne
Pierwszą czynnikową teorię inteligencji stworzył C. Spearman pod wpływem obserwacji uczniów wiejskich szkół. Wziął on pod uwagę ich oceny szkolne z różnych przedmiotów oraz dokonał pomiaru niektórych funkcji psychofizycznych. Korelacja wyników wykazała, że pomiędzy ocenami z przedmiotów szkolnych i pomiarami psychofizycznymi istnieje określona hierarchia: najwyżej ze wszystkimi pomiarami korelowały oceny z filologii klasycznej, następnie z języka francuskiego, angielskiego i matematyki. Najniżej ze wszystkimi pozostałymi ocenami i pomiarami korelowały oceny z muzyki. Na podstawie tych wyników Spearman wysunął wniosek, że wszystkie czynności umysłowe mają jedną wspólną funkcję, podczas gdy pozostałe elementy tych czynności są specyficzne, odrębne dla każdej z nich. Ową naczelną zdolność intelektualną nazwał czynnikiem g (general), zaś zdolności specjalne określił mianem czynników s (specific).

Poznawcze i cechowe ujęcie osobowości

Poznawcze podejście do osobowości
Człowiek to podmiot poznający świat i samego siebie, osoba jako całość. Podejście koncentruje się na pojęciu ja (obrazie własnej osoby), które jest odpowiedzialne za nadawanie sensu naszym doświadczeniom, wyznaczaniem naszych ustosunkowań do świata, podmiotowej kontroli i samoregulacji, co pozwala na integracją własnych zachowań i wywieranie wpływu na bieg wydarzeń.
To podejście koncentruje się na odpowiedzi na pytanie – w jaki sposób osoba funkcjonuje? Wyjaśnia stałość zachowania i trwałość różnic między ludźmi za pomocą nasyconych konkretną treścią – kształtujących się w toku naszego kulturowego doświadczenia reprezentacji poznawczych (obraz siebie, system przekonań), standardów postępowania (przyswojone normy, cele osobiste) oraz programów aktywności (strategie radzenia sobie z problemem).
Inspiracje – społeczna teoria uczenia się - Bandura – osobowość formuje się pod wpływem interakcji z ludźmi i społecznego uczenia się (dzięki systemowi wzmocnień społecznych, modelowaniu, itp.) Zachowanie jest zależne od bodźców sytuacyjnych. Psychoanaliza i jej adaptacyjne podejście do osobowości – osobowość jak żywy organizm, rozwija się przystosowując do wymogów świata i kultury, broniąc swej tożsamości i integralności.
Funkcje osobowości – adaptacja psychologiczna i integracja psychologiczna
Ogólnie podejście poznawcze to głównie badania z kultur indywidualistycznych i co za tym idzie obraz Ja i adaptacja skupia się na wartościach autonomicznych, samorealizujących, i samokontrolujących, podmiotowych. Zupełnie inaczej mogłoby być w Afryce czy Japonii.
Sześć aspektów Ja wg Higginsa – 2 perspektywy – własna i cudza oraz 3 dziedziny podlegające ocenie – ja realne, idealne i powinnościowe. Nakazy kultury głównie w tym trzecim, ale w każdym ważna perspektywa drugiego człowieka, który jest przecież elementem kultury (tak mi się wydaje).