Człowiek to podmiot poznający świat i samego siebie, osoba jako całość. Podejście koncentruje się na pojęciu ja (obrazie własnej osoby), które jest odpowiedzialne za nadawanie sensu naszym doświadczeniom, wyznaczaniem naszych ustosunkowań do świata, podmiotowej kontroli i samoregulacji, co pozwala na integracją własnych zachowań i wywieranie wpływu na bieg wydarzeń.
To podejście koncentruje się na odpowiedzi na pytanie – w jaki sposób osoba funkcjonuje? Wyjaśnia stałość zachowania i trwałość różnic między ludźmi za pomocą nasyconych konkretną treścią – kształtujących się w toku naszego kulturowego doświadczenia reprezentacji poznawczych (obraz siebie, system przekonań), standardów postępowania (przyswojone normy, cele osobiste) oraz programów aktywności (strategie radzenia sobie z problemem).
Inspiracje – społeczna teoria uczenia się - Bandura – osobowość formuje się pod wpływem interakcji z ludźmi i społecznego uczenia się (dzięki systemowi wzmocnień społecznych, modelowaniu, itp.) Zachowanie jest zależne od bodźców sytuacyjnych. Psychoanaliza i jej adaptacyjne podejście do osobowości – osobowość jak żywy organizm, rozwija się przystosowując do wymogów świata i kultury, broniąc swej tożsamości i integralności.
Funkcje osobowości – adaptacja psychologiczna i integracja psychologiczna
Ogólnie podejście poznawcze to głównie badania z kultur indywidualistycznych i co za tym idzie obraz Ja i adaptacja skupia się na wartościach autonomicznych, samorealizujących, i samokontrolujących, podmiotowych. Zupełnie inaczej mogłoby być w Afryce czy Japonii.
Sześć aspektów Ja wg Higginsa – 2 perspektywy – własna i cudza oraz 3 dziedziny podlegające ocenie – ja realne, idealne i powinnościowe. Nakazy kultury głównie w tym trzecim, ale w każdym ważna perspektywa drugiego człowieka, który jest przecież elementem kultury (tak mi się wydaje).
